Để tiếp nối bài học trước với chủ đề tàn cuộc, trong phần này chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về Tốt thông, một yếu tố quan trọng trong cờ tàn. Liên hệ phần trước bài học cờ tàn, ta thấy dấu hiệu thứ nhất khác biệt giữa trung cuộc và tàn cuộc chính là tính tích cực của Vua, vậy thì Tốt thông sẽ là dấu hiệu thứ hai của sự khác biệt ấy. Trước tiên hãy cùng tìm hiểu khái niệm của Tốt thông.

Tốt thông (passed pawn): là quân Tốt không còn bị bất kỳ quân Tốt nào của đối phương cản đường trên cùng cột và hai cột kề bên, tính theo hướng tiến lên của nó về phía phong cấp. Hiểu đơn giản là không có Tốt đối phương nào có thể chặn hoặc bắt nó từ phía trước. Hãy cùng xem qua ví dụ 1 để hiểu như thế nào là Tốt thông.

Ví dụ 1

Trong hình cờ phía trên Tốt thông lúc này chính là Tốt b5 của Trắng, vì ở phía trước và hai cột liền kề a và c ở hai bên không có Tốt Đen, ở đây không quan trọng bên nào đi trước Trắng cũng sẽ chiến thắng một cách dễ dàng vì Vua Đen phải “bắt buộc” di chuyển sang cánh Hậu để “ngăn chặn” Tốt b5 phong cấp và lúc này Vua Trắng sẽ di chuyển theo tuyến e6-f7 để bắt hết đảo Tốt của Đen ở cánh Vua.

Tốt thông đóng vai trò quan trọng ngày càng tăng cao trong cờ tàn, và thường quyết định thành bại của cho mỗi ván cờ. Nếu trong trung cuộc, chỉ một hoặc hai quân trong cả hàng quân có thể quyết định kết cục của ván cờ thì trong cờ tàn, hầu như toàn bộ lực lượng đều tham chiến. Tính tích cực của quân hướng đến mục đích là hỗ trợ hoặc cản trở Tốt thông tiến lên.

Mời các bạn xem qua ví dụ 2 về Tốt thông, nhưng có sự xuất hiện thêm của Xe và quân nhẹ. Được trích dẫn từ ván đấu của hai Kỳ thủ Ortueta – Sanz diễn ra tại Madrid vào năm 1934.

Ví dụ 2

Đến lượt của Đen đi, thoạt nhìn có vẻ như không có gì đặc biệt nghiêm trọng đe dọa thế cờ Trắng, và có thể sẽ kết thúc là hòa cờ. Nhưng Đen tìm ra một nước cờ hy sinh Xe để tạo Tốt thông và giành được thắng lợi với nước 1...Xxb2! 2.Mxb2 c3 3.Xxb6. (nếu trong trường hợp 3.Md3 thì 3...c4 4.Xxb6 cxd3 lúc này không có gì có thể cản được hai Tốt thông c3 và d3 của Đen).

Đen chơi 3...c4! một nước đẩy Tốt “thần kì” nhằm để tước mất ô “d3” của Mã trắng và đe dọa với c2.

Đó cũng là nguyên nhân để Trắng buộc phải trả lời với 4.Xb4 a5! 5.Ma4 (Nếu 5.Xb5 sẽ c2 và tất nhiên 5.Xxc4 thì cxb2.) Thế cờ này là một ví dụ điển hình cho sức mạnh của Tốt thông xa.

Trong một số trường hợp đặc biệt, Tốt thông có thể “chiến đấu” thành công cả với các quân nặng như Xe và thậm chí Hậu. Hãy cùng nghiên cứu thế tàn cuộc nổi tiếng của chuyên gia về cờ tàn Troitsky dưới đây để hiểu về sức mạnh của Tốt thông, Trắng đã gỡ hòa thành công như thế nào?

 

Ví dụ 3

Đánh giá về thế cờ ta có thể thấy rằng Trắng đang kém hơn một Tốt và Vua Trắng đang ở ngoài “hình vuông” Tốt h5 của Đen. Hãy xem diễn biến của ván cờ, Trắng chơi 1.Vb6! Vc8 Vua Đen phải di chuyển vào góc để ngăn chặn Tốt a phong cấp. 2.a6 Vb8, 3.a7+ Va8, 4.Vc7 h5, 5.Vxd6 h4.

Sau khi Trắng đẩy Tốt thông a nhằm “Thu hút” Vua Đen đến bảo vệ thì Trắng ngay lập tức dùng Vua để nhanh chóng “Tiêu diệt” hai Tốt d6 và d7 để tạo thêm Tốt thông thứ hai. 6.Vxd7 h3, 7.e5 h2, 8.e6 h1=H, 9.e7.

Đành rằng Đen đã phong cấp trước và với lợi thế nước chiếu của Hậu nhưng với áp lực của hai Tốt thông a7, e7 làm cho việc phối hợp giữa Vua và Hậu trở nên khó khăn, nên Đen đành chấp nhận với kết quả là hòa cờ. 9...Hd5+, 10.Vc7 He6 11.Vd8 Hd6+ .

Trắng di chuyển Vua một cách khéo léo với 12.Vc8! (nếu 12...Hxe7 thì hòa.) 12...Hc6+, 13.Vd8 Vb7, 14. A8=H+ và 15.e8=H.

Từ những ví dụ và bài học ở trên các kỳ thủ có thể thấy được, tầm quan trọng của Tốt thông nhất là trong giai đoạn tàn cuộc. Từ đó rút ra được sự khác biệt quan trọng thứ hai giữa tàn cuộc so với các giai đoạn khác của ván cờ là giá trị của Tốt thông ngày càng tăng cao trong cờ tàn. Xin được phép trích dẫn câu nói nổi tiếng của nhà vô địch thế giới cũng là một “bậc thầy” về tàn cuộc Jose Capablanca khi ông cho rằng “Sức mạnh của Tốt thông ngày càng tăng cao khi số lượng các quân còn lại trên bàn cờ ngày càng ít”.

                                                                                                       Cường Thịnh