Ở bài học trước, trong các dạng cấu trúc Tốt yếu (phần cơ bản) thì Tốt chồng được xếp vào là một trong những dạng Tốt yếu trong cờ vua. Nhưng không hẳn cứ Tốt chồng là yếu, tùy vào các dạng Tốt khác nhau mà có những ưu nhược điểm riêng, thậm chí có những dạng Tốt chồng mang đến lợi thế làm tiền đề cho việc phát triển chiến thuật và chiến lược trong ván đấu.

Khái niệm: Tốt chồng là có hai hay nhiều Tốt cùng nằm trên một cột, cấu trúc này thường sẽ xuất hiện ngay sau khi Tốt bắt quân. Tốt chồng có hai dạng: Tốt chồng cô lập và Tốt chồng liên kết. Những hình cờ dưới đây ví dụ cho các dạng Tốt chồng.

Ví dụ 1

Ở ví dụ 1 Đen thực hiện nước cờ bắt quân 1…Txc3 Trắng ăn lại Tượng với nước 2.bxc3 thì ngay sau đó Trắng xuất hiện Tốt chồng ở c2 và c3.

Ví dụ 2

Ví dụ 2, ta có thể thấy được rằng: Cặp Tốt chồng b3 và b4 được gọi là Tốt chồng cô lập vì không được sự liên kết từ những Tốt xung quanh, dạng Tốt này thường là điểm yếu dễ bị đối phương khai thác và tấn công.

Ví dụ 3

Kiểu Tốt chồng e6 và e5 trong ví dụ 3 này thường bắt gặp trong những ván cờ khai cuộc Ý sẽ cho ta hiểu được về cặp Tốt chồng liên kết, cặp Tốt này được liên kết với những dãy xích Tốt xung quanh. Kiểu cấu trúc này thường sẽ mạnh vì cặp Tốt này tham gia xây dựng chiến lược về cột mở và bảo vệ những ô cờ quan trọng.

Tốt chồng có những ưu và nhược điểm riêng, sẽ tùy thuộc vào cấu trúc Tốt như thế nào? Cách bố trí quân ra sao? Đến với những ví dụ chi tiết dưới đây sẽ trình bày rõ những kiểu Tốt chồng mang đến lợi thế và những dạng Tốt chồng yếu mà các kỳ thủ cần tránh khi xây dựng cấu trúc Tốt.

Tốt chồng mang đến lợi thế:

1. Tạo ra cột mở và cột nửa mở cho Hậu hoặc Xe chiếm đóng.

Ví dụ 4

Ở ví dụ 4, ta thấy rằng trong thế trận của trắng có cặp Tốt chồng d3 và d4, cặp Tốt này tạo ra cột c nửa mở để hai Xe Trắng có thể tấn công vào điểm yếu c7 của đen.

2. Kiểm soát những ô cờ chiến lược.

Ví dụ 5

Hình cờ trên, bên Trắng có Tốt chồng e3 và e4 mặc dù là Tốt chồng nhưng được liên kết chặt chẽ với dãy xích Tốt, cặp Tốt này tham gia bảo vệ ngăn chặn quân Đen đi đến những ô cờ chiến lược quan trọng ở trung tâm như d4, f4 và d5, f5.

3. Ngăn chặn và gây khó khăn cho đối phương tạo Tốt thông ở giai đoạn tàn cuộc.

Ví dụ 6

Hình cờ tàn trên, đành rằng Đen đang lời hơn một Tốt nhưng cờ này sẽ có một kết quả hòa, do cặp Tốt chồng b3 và b4 của Trắng đã phong tỏa thành công ba Tốt Đen bên phía cánh Hậu không có cơ hội nào cho Đen để tạo Tốt thông.

Những thế cờ Tốt chồng đem đến sự suy về yếu cấu trúc.

1. Khả năng cơ động kém, thiếu sự linh hoạt khi di chuyển.

Ví dụ 7

Ở ví dụ 7, Tốt f4 và f3 của Trắng thiếu sự cơ động nên mặc dù bên Trắng đang lời hơn Đen hẳn một Tốt nhưng sau khi Đen đẩy 1…a3 dọa phong cấp, Tốt “mồi nhử” này buộc trắng đi sang 2.Vb4 phòng thủ thì Vua đen nhanh chóng đi lên bắt Tốt d4 và tràn sang tấn công tiếp vào f3 và f4.

2. Tốt chồng thiếu sự liên kết dễ bị quân đối phương tấn công.

 

Ví dụ 8

Ví dụ trên, ta thấy được rằng cặp Tốt chồng d5 và d6 của Đen mất đi sự liên kết giữa các Tốt xung quanh nên quân Trắng rất dễ tấn công. Đến đây Trắng lùi 1.Xb5 phối hợp cùng Tượng ở f3 dễ dàng bắt được Tốt d5.

3. Vua bị hở, vị trí Vua bị suy yếu là mục tiêu cho quân đối phương hướng vào.

Ví dụ 9

Đành rằng Đen đang có ưu thế về chất, nhưng cấu trúc Tốt đen ở cánh vua bị suy yếu  nghiêm trọng và quân Trắng lúc này đang nằm ở vị trí tích cực, ngay khi Trắng đi 1.Th4 Đen sẽ rất khó khăn trong việc phòng thủ cho Vua lúc này.

• Tốt là quân cờ đặc biệt chỉ có tiến lên và không thể đi lùi lại trong suốt ván đấu. Vì vậy mỗi quyết định đẩy Tốt hay dùng Tốt bắt quân thì các kỳ thủ đòi hỏi phải tính toán và cân nhắc thật kỹ lưỡng, Tốt đóng vai trò rất quan trọng hình thành nên cấu trúc và định hướng kế hoạch trong từng giai đoạn của ván cờ.
• Dưới đây là một số bài tập thực hành khai thác Tốt chồng.

Bài 1 Đen đi trước

        

Bài 2 Trắng đi trước

 

Bài 3 Trắng đi trước