Liên hệ về bài học trước, các dạng cấu trúc Tốt yếu trong cờ vua, thì Tốt lẻ được xếp vào là một trong những dạng Tốt yếu mà những kỳ thủ cần tránh khi xây dựng cấu trúc Tốt. Kiểu Tốt này sẽ trở thành điểm yếu trong thế trận để các quân đối phương hướng đến, bên cạnh đó Tốt lẻ gây khó khăn trong quá trình bố trí lực lượng khi ta hoạch định một kế hoạch chơi nào đó.

Đến với bài học Tốt lẻ (phần cơ bản) này, ta sẽ được tìm hiểu một cách khái quát, không chỉ dừng lại ở khái niệm và ví dụ về Tốt lẻ, mà sẽ tìm hiểu về điểm mạnh, điểm yếu thậm chí những trường hợp đặc biệt Tốt lẻ mang đến lợi thế ở giai đoạn tàn cuộc.

1. Khái niệm Tốt lẻ: Là Tốt chỉ đứng có “một mình” mà không được sự bảo vệ và hỗ trợ từ những Tốt ở cột lân cận. Dạng Tốt này gần như là một mục tiêu dễ dàng bị đối phương hướng đến tấn công nhất.

Ví dụ 1

Đến với ví dụ đầu tiên của bài học, trong thế cờ trên bên Trắng có Tốt lẻ ở c3 và a2, hai Tốt này mất đi sự liên kết của những Tốt lân cận. Đặc biệt chú ý Tốt ở c3 đã hoàn toàn trở thành điểm yếu vì bên Đen tập trung lực lượng để phong tỏa và tấn công, Trắng sẽ mất Tốt sau một vài nước cờ khi Đen thực hiện nước đi 1…Md5 và đột phá Tốt tấn công bằng cách b5 sau đó b4.

Tốt lẻ một khi đã trở thành điểm yếu cho đối phương khai thác, không chỉ nó là mục tiêu để quân đối phương tấn công, mà còn cản trở việc bố trí lực lượng trong quá trình xây dựng kế hoạch vì hầu hết lực lượng phải mang đến phòng thủ cho điểm yếu này. Ví dụ 2 sẽ nêu rõ vấn đề này.

Ví dụ 2

Ở ví dụ thứ 2, thế cờ trên cho ta thấy được rằng: Bên Đen xuất hiện điểm yếu là Tốt lẻ b7, Trắng đã đánh giá và tận dụng tốt điều này khi bố trí tất cả lực lượng đi đến để tấn công và “buộc” Đen phải co cụm mang quân để bảo vệ điểm yếu. Thế trận Đen lúc này khá thụ động gần như không có cơ hội để phản công.

2. Một số dạng Tốt lẻ thường xuất hiện trong thế trận: Tốt lẻ trên cột kín, Tốt lẻ trên cột nửa mở và Tốt lẻ trở thành Tốt thông ở giai đoạn tàn cuộc. Hãy cùng phân tích và tìm hiểu những thế cờ ví dụ dưới đây để hiểu rõ từng dạng.

Ví dụ 3

Ở ví dụ 3 này, Trắng và Đen cả hai bên đều có Tốt lẻ là d4 và d5 trên cột kín d, kiểu cấu trúc Tốt lẻ này thường sẽ đem đến sự hài hòa trong thế trận của cả hai bên. Một kế hoạch thường được sử dụng trong kiểu cấu trúc này là: Tranh giành kiểm soát cột mở hai bên Tốt lẻ và bố trí lực lượng chiếm đóng những ô cờ mà Tốt kiểm soát. Trong thế cờ trên, sau khi đã bố trí hai Xe kiểm soát cột mở c và e thì bây giờ Trắng sẽ chơi 1.Te5 nhằm liên kết với Tốt d4 kiểm soát chặt chẽ khu vực trung tâm.

Ví dụ 4

Ngay sau khi Đen thực hiện nước cờ ăn quân 1…bxc6. Tốt c6 lập tức trở thành Tốt lẻ trên cột nửa mở , dạng cấu trúc này thường mang đến điểm yếu và bất lợi cho bên sở hữu, chính vì nằm trên cột nửa mở nên phải chịu sự tấn công của Xe và Hậu. Đến lượt Trắng đi, Trắng chuyển xe sang cột c với nước 2.Xa1 buộc Đen đi 2…Xc8 bảo vệ Tốt, Trắng tận dụng ngay đòn ghim trên cột nửa mở c với nước đi 3.Tb5 và Tốt c6 sẽ bị tiêu diệt và không còn cách nào để bảo vệ.

Đến với một trường hợp đặc biệt của Tốt lẻ, Tốt lẻ trở thành Tốt thông ở giai đoạn tàn cuộc, đến đây dạng Tốt này không còn là một điểm yếu mà sẽ trở thành một thế mạnh và được xem như “Vũ khí tàn cuộc”. Hãy cùng nghiên cứu ví dụ thứ 5 để hiểu rõ.

Ví dụ 5

Ta có thể thấy được rằng: Tốt a5 của Trắng là một Tốt lẻ, thế nhưng trong thế cờ này thì chính là Tốt thông một nhân tố quan trọng để giúp Trắng giành chiến thắng được ván cờ. Trắng đẩy Tốt xuống 1.a6 dọa phong cấp buộc Vua Đen đi sang phòng thủ Tốt thông này 1…Vc6, ngay lập tức Trắng tràn sang 2.Vf5 và sau đó tiêu diệt dãy Tốt bên cánh Vua của Đen và chiến thắng ván cờ.

• Qua bài học trên, giúp các kỳ thủ có thể hiểu rõ về bản chất thế trận kiểu cấu trúc Tốt này. Không hẳn cứ Tốt lẻ là yếu, bất kì dạng Tốt nào cũng sẽ có điểm mạnh và điểm yếu riêng biệt, đòi hỏi người chơi phải nghiên cứu kỹ lưỡng và ứng dụng luyện tập vào ván cờ thực tế, tự đúc kết cho mình kinh nghiệm để xử lí tốt lối chơi về thế trận và chiến lược kiểu Tốt lẻ nào có thể tận dụng chuyển thành lợi thế và kiểu cấu trúc nào cần tránh trong lúc xây dựng kế hoạch chơi.

3. Một số bài tập khai thác Tốt lẻ:

Bài 1 Đen đi trước

Bài 2 Trắng đi trước

Bài 3 Đen đi trước